Biblia en griego: guía imprescindible para estudiar el texto original

Εἰσαγωγὴ στὴν Ἑλληνικὴν Βίβλον: ἡ γνῶσις τοῦ πρωτοτύπου

Ἡ Βίβλος, ὡς ἀρχαιοχριστιανικὴ συγγραφὴ ἐν τῇ κοινῇ γλώσσῃ τοῦ καιροῦ τῆς Ἐκκλησίας, ἀποκαλύπτει τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ δι’ ἰδίας γλώσσας καὶ καθ’ ὑψηλὴν ἐτυμολογίαν. Ἡ Ἑλληνικὴ γλῶσσα τοῦ κειμένου—τότε μεταφρασθεῖσα εἰς Koine Greek—διευκολύνει τὴν κατανόησιν καὶ τὴν ἐξέταση τῶν σημείων, τοῦ συντακτικοῦ χαρακτήρα καὶ τῶν ἔνδον σημασιῶν. Ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν ἔκφρασιν τοῦ κειμένου ἡ ἀνάγνωσις γίνεται πλουσιώτερη: ὑφίσταται ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ μὲν οὐκ ὅμηροις, ἀλλὰ διακριτικῶς ἐν τῇ φύσει τῆς γλώσσης, μετὰ τῆς διανοίας τοῦ ἀναγνώστου.

Ὁ σκοπὸς καὶ ὁ ἔνταρπος τῆς μελέτης τοῦ κειμένου

Πρώτος σκοπὸς τοῦ μελετᾶν ἡ ἐπιστημονικὴ προσέγγιση εἰς τὸ κείμενον ἐστίν: ποιὸς ἐστιν ὁ πρωτογενὴς λόγος· τί τεκμήρια ὑφίσταται; τί μεταφραστραὶ καὶ τὶς ἐρμηνείαι διαμορφώθηκαν διαχρονικά; ὡς ἕξις, τὸν ῥῆμα τοῦ Θεοῦ πραγματικῶς ἀναγεννάται ἐν τῇ γλώσσῃ καὶ τῇ σκέψει τοῦ μελετητοῦ.

Δεύτερος σκοπὸς εἶναι διάφορα παραδείγματα ἐπεξηγήσεων καὶ διαφοραί μεταφράσεων, ἵνα ὁ μαθητὴς ὑπερβῆ τινὲς ὑπόφάσεις καὶ νὰ γνωρίζει τὴν ποικιλίαν τοῦ κειμένου. Ἐν τούτῳ τῷ πλαισίῳ, ἡ ρήτρα τῆς ἐξερεύνησης γίνεται οὐκ ἀποκομμένη ἀπὸ τὴν πρακτικὴν ἐφαρμογή· μᾶλλον, ἡ μελέτη τοῦ πρωτοτύπου στρέφεται εἰς τὸν ἄνθρωπον ὡς ἐκπαιδευόμενον.

Τύποι κειμένων καὶ βασικοὶ ὁροὶ

Ἐν ἑλληνικῇ Βίβλῳ σημαντικὰ ἐίναι οἱ διακριτικοὶ τύποι κειμένων καὶ οἱ ὁροὶ ποὺ χρησιμοποιοῦνται στὴν ἐρμηνεία. Παρακάτω παρατίθενται οἱ κύριοι τομεῖς:

• Ἑξάκτιστον Ἐξέτασις τοῦ Κειμένου (Textus Criticus): διαφάνεια ἐν αὐτῷ τῷ κειμένῳ, ὅπως διατηρηθοῦσιν οἱ ἀριθμοὶ τῶν στίχων, τὰ προβλήματα μετάθεσιν καὶ τὰ ἀποκείμενα μαθηματικά δεδομένα.
• Νέα Ἑλληνικὴ Διαθήκη (Koine Greek NT): ἡ γλώσσα τῶν τεσσάρων βασικῶν ἰδίων· ἑλληνιστὴ ἡ γλῶσσα τοῦ εὐαγγελίου, γραμμένη ἐν τόπω οἰκονομίας.
• Παλαιὰ Διαθήκη (ἑβραϊκὴ μετάφρασις Ἑλληνιστί, LXX): ἡ μετάφρασις τοῦ Ἑβραίους, ἡ ἀναδημοσίευσις τῆς παράδοσης Ἑλληνιστικῆς γραφῆς.
• Κείμενο Ὑψηλῶν ἔκδοσεων (NA28/NA29, UBS5/UBS5e, rothers): ἁρμονίαι καὶ διαφορές μεταφράσεων.
• Μετάφρασις καὶ ἐρμηνεία προσδιορίζονται από τὴν ἐτυμολογίαν καὶ τὴν ἐπιστημονικὴν θεωρίαν.

Οἱ σημαντικοὶ ὄροι καὶ ὁ ὑπόδειγμα ἐτυμολογίας

Ὁ Ἑλληνικὸς λόγος τοῦ κειμένου περιέχει σημεῖα καὶ στάσεις πού χρειάζεται ἀναγνώσιν. Ἐν τοῖς παρακάτω κείμενοις, ὁρισμένες λέξεις καὶ φράσεις ἔχουν βαθεία σημασία:

• καθαρὰ ἔτη (ἰστορικόν σημείωμα): μέθοδοι διατήρησης καὶ ἐπωνυμίας τοῦ κειμένου.
• ἅγιον κείμενον (ἱερὸν κείμενον): ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἀναγράφεται εἰς τὸ κείμενον.
• σύνταξις (γραμματικὴ δομή): μορφὴ ῥήματος, πτώσις ὀνόματος, ἄρθρον.
• ἀντωνύμιον (ἄλλη λέξις/ἄλλη ἄρα): διάφορος σημασία ἐν διαφορετικαῖς ἑρμηνείαις.

Οἱ βασικοὶ τεχνικοὶ τοῦ ἐργαστηρίου τοῦ ἑλληνικοῦ κειμένου

Για νὰ ἐξερευνήσωμεν σωστῶς τὸ κείμενον, χρῶται ἐργαλεῖα καὶ μεθόδους ποιες δίνουν εὐστοχία καὶ σαφήνεια:

• Λεξικὰ ἰσχυσμένα (λέξις): ἑλληνικὰ ῥήματα καὶ ὄρια λέξεων ὧν ὁ μελετητὴς χρειάζεται νὰ γνωρίζη· λ.χ. λέγω, λέγω ὡς ἔπος, λέγω ἀποφαινούσης.
• Συντακτικὴ (γραμματικὴ): πτώσεις, ἔγκλιτοι, διάταξις τῶν λέξεων.
• Ἐτυμολογία (ἡ ἐτυμολογία): πῶς ἡ λέξις προέρχεται ἀπὸ τοῦ ῥήματος καὶ τί μεταφορικὰ νοήματα φέρει.
• Μέθοδοι ἀνάγνωσης (ἐκδοτικαί, ἑρμηνευτικαί): εἴδη ἀναγνώσεως - Ἀναλυτικὴ, Πειραματική, καὶ Συγκριτική ἔκφρασις.
• Ερμηνεία ἐπιστημονική: νάβημα πορείας ἐν τῇ θύρᾳ τῆς συγκεράσεως τοῦ νοήματος.

Τὰ λίγα λόγια περὶ διαφορᾶς μεταφράσεων

Ἐν τῷ πεδίῳ τῆς μεταφράσεως, διεμφανίζονται διαφορὰν φάσεις: διαλογισμοὶ ἁρμοσμένοι καὶ εἰκονογραφικές ἀποδώσεις. Ὁ μαθητής πρέπει νὰ γνωρίζῃ τὰ ἐνδογενὴ σημεῖα τῶν μεταφράσεων, ὡς τοῦ Textus Receptus, τοῦ NA28, τοῦ UBS5 κ.λπ., ἵνα κατανοήση τὴν διαφοράν ἐν τοῖς στίχοις καὶ τὴν ἐρμηνείαν.

Μέθοδοι ἐκμάθησης τοῦ πρωτοτύπου

Ἐν ἡμῖν ὁ ἐρευνητὴς χρειάζεται συγκεκριμένες πρακτικές ὁδοὺς ὡς νὰ φέρη τὴν ἀλήθειαν τοῦ κειμένου ενώπιον τοῦ μαθητὴ:

1. Ἀνάγνωσις προσεκτική: ὃπως διαβάσωμεν προσεκτικά κάθε στίχο, ἄνευ βιάσεως, καὶ σημειώσωμεν τὰ ἑλληνικά ἄγνωστα ὁρισμοί.
2. Ἐπιστημονικὴ ἀνάλυσις: ἀναγνώρισις ἁρμοσμένου συντακτικοῦ χαρακτήρα, τοῦ ποινετικοῦ σχεδίου, καὶ τοῦ πλαισίου.
3. Συγκριτικὴ ἀνάλυσις: συνάγω διαφορετικὰ κείμενα καὶ διαφορετικὰ ἐκδόσεις γι’ ἀποκαλύψειες.
4. Λεξικοὶ καὶ ὁρολογία: χρησιμοποίησις λεξικοῦ καὶ γραμματικὴ· ἐπιμέλεια τοῦ εὺρεσθαι ἁρμονίας.
5. Πρακτικὴ ἐφαρμογή: δοκιμές ἐρμηνείας ἐν πρακτικῇ διδασκαλίᾳ, ἵνα ὁ μαθητὴς ἔχῃ ζωντανὴν ἐμπειρίαν.

Ἐφαρμογὴ τῶν διαφόρων μεταφράσεων καὶ βιβλιογραφία

Ἡ πρακτικὴ χρήση βουλῆς μεταφράσεως εἶναι ἔξοχος: NA28 καὶ UBS5 προσφέρουσιν τὸν ἐξεταστὸν ὁδηγὸν δι’ ὑψηλὴν σαφήνειαν, ὅμως ἡ παραδοσιακὴ Διάλεκτος (Textus Receptus) ὀρθοπερὶ ἀποδίδει τὸ συνοπτικὸν τοῦ παλαιοῦ κειμένου σὺν διαφορετικοῖς ἀποκόψεις.

Ἔτσι, ὁ σωστὸς ὁδηγός εἰς τὴν μελέτη εἶναι ἕν τε τὰ ὃργανα ὅπως:

• ἡ Συναγωγή τοῦ κειμένου (critical apparatus) ὅπου ἐμφανίζονται διαφορὰ μεταξὺ τῶν ἐκδόσεων.
• τὰ λεξικά τοῦ κειμένου (γλώσσα, μορφὴ, χρήσιμες ἔννοιες) καὶ σύνολα ἐτυμολογίας.
• τὰ γραμματικὰ σύνολα (μαντεία, μηχανισμοὶ συντακτικοῦ χαρακτήρα)·
• τὰ ἱστορικὰ κείμενα (θρησκευτικὰ, ιστορικὰ πλαίσιον) ἵνα κατανοήση ὁ μαθητὴς τὸν πλαιοῦς τὴν γλώσσα.

Πρακτικὰ παραδείγματα ἐφαρμογῆς τῆς ἐξέτασης

Πασάροντας σὲ πρακτικά παραδείγματα, ὁ μαθητὴς μαθαίνει νὰ διακρίνη τὰ σημεῖα τοῦ κειμένου:

1. Παράδειγμα 1: Ἐν στίχῳ με ἄρθρον καὶ ὄνομα, ὁ μαθητὴς διερευνᾶ ταῖς πτώσεις καὶ τὴν διάταξιν τῶν λέξεων· ὁ σωστός τύπος ἐκφράζει τὴν ἰδιαιτερότητα τοῦ νοήματος.
2. Παράδειγμα 2: Ἀποκάλυψις ὅπου διαφοραί μεταφράσεων ἐνδεικνύονται: πῶς ἡ λέξις ποιέω ἐρμηνεύεται ἐκείνον τὸν καιρὸν;
3. Παράδειγμα 3: Ἡ λέξις ἁγάπη ἐν καιρῷ τοῦ κειμένου φέρει ἔννοιαν πραγμάτων: ἀρετὴ και συνειδησις.

Ἑλληνικὴ γλῶσσα καὶ παράδοση

Ἡ Koine Greek δὲν εἶναι μονάχα ἐπίσημος γλῶσσα τοῦ κειμένου· ἦν καὶ κοινωνικὴ γλῶσσα τῆς καθημερινῆς ζωῆς, αἴτις ἔθετε τὸν λόγον στὴν πρόσληψη καὶ τὴν κοινὴν ἑρμηνείαν. Ἔτσι, ὁ μαθητής χρειάζεται νὰ διακρίνη τον γραμματικὸν κανόνα από την λεκτική καὶ νὰ κατανόησει πῶς τὸν λόγον ἀναλαμβάνει θεολογικὴν ἐνέργειαν ἐν τῇ σκέψει.

Κλείσιμο: πῶς ν’ ἀκολουθήσωμεν τὴν ὁδόν τῆς ἐξέτασης

Ἀνακεφαλαιώνοντες, ἡ μελέτη τοῦ πρωτοτύπου εἶναι πρακτικὴ καὶ μακρά πορεία. Δι’ αὐτῆς, ὁ μαθητὴς μέλλει νὰ ἐπιτύχη στερεὰν κατανόησιν τοῦ νοήματος, ἐπιχειρηματικὴν ἀκριβεῖαν καὶ ἰδεῖς πηγῶεν ἐκδοτικῶν. Ἐν τοῦ χρόνου, ἡ ἔντεχνη γνῶσις τοῦ κειμένου γίνεται ἑρμηνευτικὴ δυνατότης: ὁ ἀναγνώστης αναπτύσσει κριτικὴν σκέψιν, μαθαίνει νὰ διαχωρίζει ὅ,τι ἔχει σημασία ἀπὸ ὅ,τι μή παρέχει ὁ πρόχειρος μεταφραστής.

Περισσότερες πηγές καὶ προτεινόμενα εργαλεία

Για νὰ βαθύνει κανείς ἐν τῇ Ἑλληνικῇ γλώσσῃ τοῦ κειμένου, χρήσιμες εἶναι αἱ παρακάτω κατευθύνσεις:

• Λεξικὰ (γλωσσῶν): Ἑλληνικὴν Ετυμολογίαν, ἑλληνικά λεξικά, διατάξεις.
• Γραμματικὰ: γραμματικαὶ μελέται καὶ κατευθύνσεις οἱ ὁροὶ τῆς συντακτικῆς.
• Κειμενικὰ εργαλεία: παραρτήματα κειμένων, διαφορὰ ἐκδόσεων, διαθεσίμων online πηγῶν.
• Μελέτη τῆς μεταφράσεως: σύγκριτικὴν ἐξέτασιν ἐν συνάξει μετάφρασης, ὁποῖον ἐνισχύει τὴν ἐπίγνωσιν.

Συνεπεὶ τοῦτο, ἡ «φιλοσοφία τῆς ἐξέτασης» εἶναι κεκτημένη τέχνη· τὸ ἄριστον ἐπιπέδου διδάσκαι ὁ ἄνθρωπος στὴν πρακτικὴ καὶ τὴν θεωρίαν.

Τελικά, ἡ Βίβλος ἐν τῇ γλώσσῃ τοῦ κειμένου προσφέρει ἕνα βαθῦ είκον τοῦ πνεύματος: ἀλήθεια καὶ ἐλπίς δι’ ὁποιον ἀναζητᾶ τὸν Θεόν. Μέσω τῆς σωστῆς προσέγγισης, καὶ μετὰ τὴν παιδείαν καὶ τὴν πρακτικήν, ὁ μελετητὴς γίνεται μέτοχος καὶ ἔμπειρος ἀναγνώστης τοῦ λόγου, ὁ ὁποῖος διαβάζει τὸ κείμενον ὡς ζῶσα γλῶσσα.

Ἐν τελευτῷ, ἡ διδασκαλία τοῦ κειμένου διδάσκει στὸν κάθηκότα· ὑπομονὴ, ὑπομοναίαν, καὶ σεβασμὸν εἰς τὴν παράδοσιν. Αἴ ποτε ὁ μαθητὴς εἰσέρχεται εἰς τὸν κόσμον τοῦ κειμένου, ἁπλῶς προχωροῦμεν, εἰς ἕνα βαθύτερον νοῦν καὶ εἰς τὴν ἀνακάλυψιν τῆς αληθείας, ἡ ἐκπαίδευσις γίνεται μὲν ἡγεμονικὴ καὶ ὁπλισμὸς τοῦ μυαλού.